( وَ هذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ ) يعنى مكّه بلد و شهر حرام است و در آن خائف و ترسو در امانست ، در جاهليّت و در اسلام ، پس امين يعنى مأمون از خطر ، هر كس داخل آن شود در امانست . و بعضى گفته‌اند : به معناى امن و امنيّت است و تأييد مىكند آن را قول خدا ، أَنَّا جَعَلْنا حَرَماً آمِناً ، شاعر گويد : الم تعلمى يا اسم ويحك انّنى * حلفت يمينا لا اخون امينى اى اسماء آيا تو نميدانى واى بر تو كه البتّه من سوگند خورده‌ام كه بامان دهنده‌ام خيانت نميكنم اراده كرده امان دهنده خود را . ( لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ ) ابراهيم و مجاهد و قتاده گويند : اين جواب قسم است ، و اراده كرده جنس انسان را كه آن آدم و ذريّه او باشد خدا ايشان را در بهترين صورتها ايجاد كرد . ابن عبّاس گويد : در زيباترين صورت يعنى مستوى القامه و مستقيم و ساير حيوانات سرافكنده و افتاده بر صورت هستند مگر آدمى . و بعضى گفته‌اند : اراده كرده از أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ : اينكه ايشان را ايجاد كرد بر كمال در نفوس خودشان و اعتدال در جوارح و اعضايشان و آنها را از ديگران جدا كرد بسخن گفتن و تشخيص دادن و تدبير امور نمودن و غير اينها از آنچه انسانى به آن مشخّص و ممتاز ميگردد ، و در اين نيز اشاره به حال جوانى و شباب است . ( ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِينَ ) ابن عبّاس و ابراهيم و قتاده گويند : سپس برگردانيديم فروتر فروترها يعنى بخرفتى و كودنى و پست‌ترين عمرها و پيريها و كم بود عقل ، و سافلون ايشان ناتوانان و زمين‌گيرها